نفرت نوبهاران

کتاب نفرت نوبهاران اثر بختیار علی

کتاب نفرت نوبهاران رمان تازه‌ی بختیار علی، نویسنده‌ی کُردِ نام‌آشنا، با ترجمه‌ی آراکو محمودی از انتشارات نگاه است که در سال ۱۴۰۴ منتشر شده و ادامه‌ای پخته‌تر بر جهان داستانی آثاری چون «آخرین انار دنیا» و «غروب پروانه» به شمار می‌آید.​

در این رمان، بختیار علی دوباره به سه دغدغه‌ی اصلی خود بازمی‌گردد:

• خشونتِ ساختاری و فردی،
• حافظه‌ی جمعی و زخم‌های تاریخی،
• و رابطه‌ی پیچیده‌ی فرد با تاریخ و قدرت.

داستان از همان آغاز، خواننده را به دل جهانی آشفته و خونین پرتاب می‌کند؛ جهانی که در آن خشونت یک «اتفاق استثنایی» نیست، بلکه نیرویی تکرارشونده است که نسل‌به‌نسل بازتولید می‌شود و آدم‌ها را در چرخه‌ی بی‌پایان کینه و انتقام گرفتار نگه می‌دارد.​

درونمایه و فضای رمان

شخصیت‌ها – چه قربانی و چه عامل خشونت – روی مرز باریک بین بقا و فروپاشی راه می‌روند. رمان نشان می‌دهد حافظه‌ی تاریخی هرگز واقعاً نمی‌میرد؛ زخم‌های گذشته در هر نسل با چهره‌ای تازه سر باز می‌کنند و «نفرت» مثل نوبهاری تیره، بار دیگر می‌شکفد. در این میان، نویسنده نگاه ویژه‌ای به بدن دارد: بدن آدم‌ها میدان اصلی قدرت است؛ تحقیر، شکنجه، محدودیت و کنترل، همه از این‌جا عبور می‌کنند و نشان می‌دهند که سلطه فقط در نهادها و ساختارهای بیرونی نیست، بلکه تا ژرف‌ترین لایه‌های وجود انسان نفوذ کرده است.​

به‌این‌ترتیب، «نفرت نوبهاران» فقط یک رمان درباره‌ی جنگ یا خشونت سیاسی نیست؛ نوعی روایت فلسفی درباره‌ی وضعیت بشر امروز است: اینکه آیا امکان رهایی از این چرخه‌ی خون و کینه وجود دارد یا نه، و اگر هست، به چه بهایی.​

سبک و ساختار

از نظر سبک، رمان ادامه‌دهنده‌ی سنت روایی بختیار علی است:

• روایتی چندلایه،
• ترکیب رئالیسم و استعاره/فراواقع‌گرایی،
• و زبانی شاعرانه و تصویری.

اما لحن این اثر نسبت به کارهای پیشین او تیره‌تر و تلخ‌تر است و تأکید بیشتری بر پرسش‌های وجودی و فلسفی درباره‌ی خشونت و قدرت دارد. رمان از دوازده داستان جداگانه تشکیل شده که به‌هم پیوسته‌اند و با روایت یک عکاس آغاز می‌شود؛ عکاسی که حساسیت ویژه‌ای به تصویر کردن زنان دارد و از خلال لنز او، جهانِ درهم‌شکسته و پرزخم رمان دیده می‌شود.​

جایگاه ادبی

قلم بختیار علی در این رمان هم‌چنان او را در کنار نویسندگانی چون عبدالرحمن منیف و ژوزه ساراماگو قرار می‌دهد:

• مثل منیف، ساختارهای قدرت و خشونت در خاورمیانه را با جزئیات و از زاویه‌ی قربانیان روایت می‌کند،

• و مثل ساراماگو، از استعاره‌ها و عناصر سوررئال برای کاوش در سیاست، اخلاق و سرنوشت جمعی بهره می‌برد.

به‌همین دلیل، «نفرت نوبهاران» فقط در چهارچوب ادبیات کُردی مهم نیست؛ در چشم‌انداز وسیع‌تر ادبیات جهان نیز می‌تواند مورد توجه خوانندگان جدی رمان قرار بگیرد – به‌خصوص کسانی که از «آخرین انار دنیا» و جهانِ استعاری و پرتمثیل بختیار علی خوششان آمده و حالا دنبال اثری تیره‌تر و فلسفی‌تر از او هستند.