قول

کتاب قول اثر فریدریش دورنمات

کتاب «قول»، رمان جنایی فریدریش دورنمات، با ترجمه محمود حسینی‌زاد و انتشارات ماهی (چاپ هشتم، قطع جیبی)، کلاسیک ژانر پلیسی است که با طنز سیاه و گروتسک، عدالت، جرم و واقعیت زندگی را به چالش می‌کشد.

داستان با ماتئی، کارآگاه نابغه، آغاز می‌شود که به مادر دختری مقتول قول می‌دهد قاتل را بیابد. او پیرمرد دوره‌گرد را مقصر می‌داند، اما پس از خودکشی‌اش، شک می‌کند و با منطق پلیسی، سرنخ‌ها را دنبال می‌کند. راوی (نویسنده رمان‌های جنایی) از بازرس بازنشسته داستان را می‌شنود؛ روایتی پر از تصادف، نیش‌وزنه و انتقاد از منطق خطی کارآگاهی: «داستان مثل شطرنج پیش می‌رود، اما واقعیت کلافی سردرگم از تصادف‌هاست.»

دورنمات – خالق «ملاقات» و «فیزیکدانان» – رمان‌های پلیسی‌اش («قاضی و جلادش»، «سوءظن»، «اعدام عدالت») را با وجودگرایی می‌آمیزد. پرسش کلیدی: آیا مجازات کسی برای جرمی اثبات‌نشده (هرچند مقصر جرم دیگری) عدالت است؟ ماتئی با قانون‌شکنی، طعمه‌گذاری و تعهد کورکورانه، عدالت را به مسلخ می‌برد؛ پایانی تلخ که فاتحه‌ای بر رمان پلیسی سنتی می‌خواند.

با نثر موجز، شخصیت‌های دوگانه (ساده‌لوح/دنیادیده، عدالت‌جو/فاسد) و تعلیق نفس‌گیر، این اثر (اقتباس سینمایی با جک نیکلسون) مناسب طرفداران جنایی فلسفی، نقد اجتماعی و دورنمات است؛ تجربه‌ای تأمل‌برانگیز درباره عدالت دست‌نیافتنی.