کرگدن

کتاب کرگدن اثر اوژن یونسکو از نشر قطره

نمایشنامه «کرگدن»، شاهکار بی‌بدیل اوژن یونسکو و یکی از ستون‌های اصلی تئاتر ابزورد (پوچ‌گرا) در قرن بیستم است. این اثر فراتر از یک داستان تخیلی، تفسیری جسورانه و تکان‌دهنده از وضعیت بشر است؛ جایی که مرز میان «والا بودن» و «مضحک بودن» در هم می‌شکند و تراژدی با طنزی سیاه درمی‌آمیزد.

داستان یک شهر، داستان تمام جهان

ماجرا در شهری کوچک و آرام می‌گذرد که ناگهان نظم آن با پدیده‌ای غریب به هم می‌ریزد: شهروندان یکی‌یکی به کرگدن تبدیل می‌شوند. این دگردیسی ابتدا ترسناک و غیرقابل‌باور است، اما رفته‌رفته به یک اپیدمی و حتی یک «هنجار اجتماعی» تبدیل می‌شود. هرچه تعداد کرگدن‌ها بیشتر می‌شود، قبحِ زیر پا گذاشتن قوانین انسانی کمتر شده و خشونت و ضخامت پوست کرگدن‌ها، جایگزین لطافت و تفکر انسانی می‌شود.

برانژه: قهرمانی که نمی‌خواست قهرمان باشد

در میان این هیاهو، مردی ساده و شاید در نگاه اول ضعیف به نام «برانژه» وجود دارد. او روشنفکر نیست، ادعای بزرگی ندارد و حتی شاید در زندگی شخصی‌اش دچار تزلزل باشد؛ اما او تنها کسی است که در برابر این «مسخ شدن» مقاومت می‌کند. در حالی که روشنفکران پرمدعا، ثروتمندان مغرور و قدرتمندان شهر، یکی پس از دیگری در توجیهِ پیوستن به اکثریت، پوست می‌اندازند و کرگدن می‌شوند، برانژه نمی‌تواند (یا نمی‌خواهد) همرنگ جماعت شود. مقاومت او، نه از سر قدرت فیزیکی، بلکه از ناتوانی او در تغییر دادنِ ذات انسانی‌اش نشأت می‌گیرد.

رنجِ نوشتن از زبان یونسکو

خلق چنین اثر عمیقی آسان نبوده است. یونسکو خود را زاییده‌ی دنیای تخیلِ بی قید و بند می‌داند و نوشتن را «جان کندن» توصیف می‌کند. او معترف است که وسوسه‌های متناقضی مثل «میل به قدرت» و «نفرت» در کنار «عشق» و «نیاز به آگاهی دادن»، قلمِ سنگین را در دستش به حرکت درمی‌آورند. این نمایشنامه حاصل همان رنج و تعهدی است که نویسنده برای بیدار کردنِ انسان‌های مسخ‌شده احساس می‌کرده است.

چرا باید کرگدن را خواند؟

این کتاب یک فانتزی تلخ و هشداری ابدی است. هشداری برای اینکه ببینیم چگونه انسان‌ها می‌توانند انسانیت خود را واگذار کنند تا در گله‌ی کرگدن‌ها پذیرفته شوند. خواندن این اثر، تمرینی است برای اینکه مثل برانژه، حتی اگر تنها ماندیم، انسان باقی بمانیم.